สรุปหนังสือ Demian : วรรณกรรมที่ช่วยให้ค้นพบตนเอง

คาบวิชาวรรณกรรมวันนี้ ขอนำเสนอหนังสือเล่มนี้ให้กับผู้ที่กำลังตามหาศรัทธาในชีวิต ชื่อเรื่อง Demian (เดเมียน) จากปลายปากกาของ Hermann Hesse นักเขียนวรรณกรรมร่วมสมัยช่วงปลายศตวรรษที่ 19 ถึงต้นศตวรรษที่ 20 ซึ่งได้สร้างผลงานที่มีชื่อเสียงมากมายจนเป็นแรงบันดาลใจให้คนหลายยุคหลายสมัยจนปัจจุบัน อย่างเช่น เป็นที่อ้างอิงในมิวสิควิดีโอเพลง Blood, Sweat & Tears ของวง BTS ที่ทำเหล่าอาร์มี่ตีความจนหัวแทบระเบิดมาแล้ว ซิสเพิ่งได้อ่านเดเมียนจบด้วยตัวเอง เลยอยากมาแบ่งปันมุมมองให้ฟังกันค่ะ

เรื่องย่อ Demian

เรื่องราวดำเนินโดยตัวเอก เอมิล ซินแคลร์ เด็กน้อยที่เกิดมาในครอบครัวที่เพียบพร้อม อบอุ่น อยู่ในโอวาทคริสตจักร แม้ซินแคลร์จะถูกเลี้ยงดูใน ‘โลกสว่าง’ แต่สัญชาตญาณลึกๆ ภายในตัวของเขาก็เรียกร้องให้เดินเข้าไปหา ‘โลกมืด’ อยู่เสมอ

วันหนึ่งซินแคลร์ขุดหลุมฝังตัวเองด้วยคำโกหกแบบเด็กน้อย เพื่อให้เป็นที่ยอมรับของเพื่อนๆ แต่คำโกหกเล็กๆ นั้นกลับกลายเป็นชนวนที่ทำให้ซินแคลร์ถล่ำลึกลงไปในโลกที่อันตรายมากขึ้น ราวกับโดมิโน่ที่ล้มต่อกันไปไม่มีที่สิ้นสุด จนกระทั่ง แม็กซ์ เดเมียน เด็กใหม่ที่เพิ่งย้ายมาในเมืองได้เข้ามาช่วยเหลือซินแคลร์ไว้ ความสัมพันธ์ระหว่างเดเมียนและซินแคลร์ได้ก่อตัว กลายเป็นส่วนสำคัญที่ทำให้ซินแคลร์ได้รู้จักกับโลกใบใหม่ที่แสงสว่างกับความมืดปนเปกัน

รีวิว Demian

หนังสือเดเมียนเล่าเรื่องราวการเดินทางค้นหาตนเองของซินแคลร์ ตั้งแต่วัยเด็กประถมจนโตเป็นผู้ใหญ่ บรรยายความรู้สึกสับสนในตัวเอง ฉันคือใคร ฉันควรศรัทธาอะไร และควรเลือกเส้นทางชีวิตอย่างไรดี สิ่งเหล่านี้เป็นสิ่งที่มนุษย์เคยเผชิญ หรือบางคนกำลังเผชิญอยู่ ทำให้เราเข้าถึงความรู้สึกของตัวละครได้ง่าย

โลกตรงข้ามที่เชื่อมต่อกัน

Demian - two realms day & night
โลกสว่างและโลกมืดที่เชื่อมโยงกันอยู่

ซินแคลร์ในวัยสิบขวบได้บอกว่าโลกรอบตัวเขามีอยู่สองใบ อันแรกคือ “โลกสว่าง” โลกที่มีอาหารเต็มโต๊ะ เสื้อผ้าสะอาด มีการสวดมนต์ มีเตาผิงอุ่นๆ มีงานฉลองคริสมาสต์ มันคือโลกที่ซินแคลร์ถูกเลี้ยงดูมา อีกโลกคือขั้วตรงข้าม “โลกมืด” มีข่าวอื้อฉาว เสียงทะเลาะตบตี ขโมยในตลาด คนลอบวางเพลิง คนเล่นไสยศาสตร์ สิ่งลี้ลับและฆ่าตัวตาย

แม้โลกทั้งสองจะตรงข้ามสุดขั้ว แต่ก็ใกล้ชิดกัน ในบ้านของซินแคลร์ก็มีทั้งสองโลก เช่น ตอนที่คนรับใช้ร่วมสวดมนต์กับครอบครัวด้วยใบหน้าอิ่มเอมใจ เธอเป็นคนในโลกเดียวกับพ่อแม่ของซินแคลร์ แต่เมื่อเธอกลับเข้าครัวและเล่าเรื่องน่ากลัวให้เขาฟัง หรือโต้เถียงกับเพื่อนบ้าน เธอกลายเป็นคนอีกโลกไปทันที

โลกสองใบสามารถกระโดดข้ามไปมาได้เสมอ คนที่เติบโตมาในโลกหนึ่ง ไม่จำเป็นต้องอยู่แต่ในโลกนั้นเสมอไป ซินแคลร์เป็นตัวแทนอย่างดีถึงธรรมชาติของมนุษย์ โดยเฉพาะช่วงวัยรุ่นที่สัญชาตญาณในตัวอยากลองทำสิ่งใหม่ๆ หรือเดินเข้าหาอันตราย เพราะมันทำให้รู้สึกตื่นเต้นและมีชีวิตชีวา ซินแคลร์เริ่มต้นจากโกหกเรื่องขโมยแอปเปิ้ล จนกลายเป็นขโมยจริงๆ เขาสำนึกเสียใจจากใจจึงสารภาพและกลับสู่โลกสว่างอีกครั้ง แต่ไม่นานก็โดดกลับไปโลกมืด ถล่ำลึกลงกว่าเดิมเพราะรู้สึกหลงทาง แล้วก็กลับสู่โลกสว่างอีกครั้งเมื่อเจอกับ ‘เบียทริส’ หญิงสาวที่เขาตกหลุมรัก

ซินแคลร์โดดไปมาระหว่างโลกมืดและสว่างเป็นว่าเล่น มันทำให้เขารู้สึกสับสนและไม่รู้จะทำตัวอย่างไรดี เขาอยากอยู่ในโลกศีลธรรมเดียวกับพ่อแม่ แต่บางครั้งสัญชาตญาณของเด็กหนุ่มก็เรียกร้องให้เข้าสู่โลกอันตราย ไม่เพียงแต่ซินแคลร์ ในหนังสือยังเล่าเรื่องราวของเด็กคนอื่นๆ ที่รู้สึกเช่นเดียวกัน สำหรับบางคนมันกลายเป็นความทรมานจนหาทางปลิดชีวิตตัวเอง

การตีความพระคัมภีร์แบบต้องห้าม

Demian - Cain & Abel
ภาพวาดของเคนและอาเบลตามพระคัมภีร์เก่า

บทเรียนหนึ่งในชั้นเรียนของซินแคลร์คือ เคนและอาเบล (Cain & Abel) ซึ่งเป็นลูกของอีฟและอาดัม เคนทำอาชีพเพาะปลูก ส่วนอาเบลน้องชายเป็นคนเลี้ยงแกะ เมื่อสองพี่น้องทำการบูชายัญ พระเจ้ารับแต่ของสังเวยจากอาเบล ปฏิเสธเคน เคนโกรธมากจึงฆ่าน้องชาย พระเจ้าจึงลงโทษเนรเทศเคน เคนได้อ้อนวอนต่อพระเจ้าให้ทำเครื่องหมายไว้หน้าผากเขา เพื่อป้องกันไม่ให้คนอื่นฆ่าเขา

การตีความของพระคัมภีร์เก่าคือ อาเบลเป็นคนดีที่พระเจ้ารัก ส่วนเคนชั่วร้ายที่ฆ่าน้องชายตัวเอง แต่เดเมียนตั้งคำถามและเล่าการตีความแบบใหม่ที่เปิดโลกให้ซินแคลร์ฟัง “ตราของเคนคงไม่ใช่ตราที่เห็นชัดๆ เหมือนป้ายบอกทาง แต่คงหมายถึงอะไรประกายบางอย่างที่อยู่ในใบหน้า อาจเป็นความกล้าและปัญญาสะท้อนจากนัยน์ตาที่มีมากกว่าคนทั่วไป และเขาก็เป็นคนแข็งแกร่งจริงๆ ทำให้คนอื่นไม่กล้ายุ่ง คนอ่อนแอมักหวาดกลัวคนแข็งแกร่ง พวกเขาจึงสร้างเรื่องร้ายๆ อย่างมีอคติเพราะความหวาดกลัว”

ซิสมองว่าการที่เดเมียนเล่าให้ซินแคลร์ฟัง ไม่ใช่เพื่อโน้มน้าวให้เชื่อว่าเคนเป็นคนดี แต่เดเมียนกำลังสอนให้ลองคิดนอกกรอบ มองโลกหลายด้าน คิดวิเคราะห์ด้วยตนเอง และไม่ปักใจเชื่อเพียงเพราะเขาเล่าต่อกันมากว่าหลายศตวรรษ

อะบราซัส ผู้เป็นทั้งพระเจ้าและซาตาน

Demian - Abraxas
อะบราซัส (Abraxas) เป็นทั้งพระเจ้าและซาตาน สมดุลระหว่างความดีและความชั่ว

ตอนที่ซินแคลร์กำลังสับสนหลงทาง โดดไปมาระหว่างโลกสว่างและโลกมืด เขาก็ได้รู้จักชื่อของ “อะบราซัส” จากเดเมียนเพื่อนเก่า อะบราซัสเป็นทั้งพระเจ้าและซาตานในร่างเดียว เปรียบเสมือนโลกสว่างและโลกมืดที่ปนกัน สะท้อนธรรมชาติของมนุษย์ได้อย่างแท้จริง

“ผมพยายามอย่างสุดความสามารถอีกครั้ง ในอันจะสร้างโลกสว่าง ของผมขึ้นมาใหม่ สร้างจากซากปรักหักพังของชีวิตรันทดของตัวเอง อีกครั้งแล้วที่ผมมีชีวิตอยู่ด้วยจุดหมายเพียงอย่างเดียว คือขจัดความมืดมนและความชั่วช้าในตัว ไขว่คว้าหาโลกสว่างกลับมา ผมยอมคุกเข่าต่อหน้าพระเจ้า โลกสว่าง นี้ค่อยๆ กลายเป็นส่วนสร้างของผมเอง นี่ไม่ใช่การหนี ไม่ใช่การคลานกัลไปสู่อ้อมอกแม่และโลกปลอดภัยที่ไม่ต้องมีความรับผิดชอบ นี่คือการรับใช้อย่างใหม่ การรับใช้ที่ผมปรารถนาและได้ค้นพบด้วยตัวเอง”

คำกล่าวนั้นคือจุดเริ่มต้นการค้นพบตัวเองของซินแคลร์ นิยามของโลกสว่างนี้เปลี่ยนไป ไม่ได้หมายถึงโลกของพ่อแม่ แต่โลกสว่างใหม่ของซินแคลร์สร้างจากศรัทธาของตัวเอง ยกย่องแสงสว่าง ไม่ได้ปฏิเสธความมืด รู้จักสมดุลของทั้งสองสิ่ง การยอมรับทั้งสองด้านในตัวเองทำให้เขารักตัวเองได้อย่างแท้จริง ซินแคลร์ค้นพบตนเอง พบความชัดเจนในชีวิต รู้เป้าหมาย ไม่ต้องสับสนโดดไปมาระหว่างสองโลกและเกลียดตัวเองอีกต่อไป


ถึงจะชื่อเรื่องเดเมียน แต่ตัวเอกคือซินแคลร์ค่ะ เดเมียนนานน๊านจะโผล่มาที แต่เป็นคนสำคัญที่คอยนำทางให้ซินแคลร์หาตัวตนที่แท้จริงเจอ เปรียบเสมือน Guardian Angel ประจำตัว ทำไมเดเมียนต้องคอยช่วย? เพราะเขาเห็นตรา บนใบหน้าของซินแคลร์ตั้งแต่แรกพบ คือรู้ว่าซินแคลร์เป็นคนพิเศษที่แม้แต่เจ้าตัวยังไม่รู้

ซิสชอบวิธีการนำทางของเดเมียน เขาไม่เคยชี้นิ้วบอกตรงๆ ว่าต้องเดินทางนั้น ต้องทำแบบนี้ ต้องคิดแบบนู้น เขาจะคอยหยอดคำถามให้ซินแคลร์คิดวิเคราะห์ด้วยตัวเอง ค่อยๆ เปิดโลก เปิดใจให้กว้างขึ้นอย่างมั่นคง ดังนั้นแม้ในตอนที่เดเมียนไม่อยู่ ซินแคลร์ก็สามารถคิดต่อได้ด้วยตัวเอง จนหาตัวเองพบในที่สุด

เดเมียนเป็นวรรณกรรมที่ต้องใช้สมาธิสูงในการอ่าน คมคาย ทุกประโยคมีความหมายลึกซึ้ง บางทีต้องอ่านซ้ำแล้วซ้ำอีก แต่ละคนอ่านตีความออกมาได้ไม่เหมือนกัน ไม่ใช่เรื่องแปลกค่ะ ขนาดซิสอ่านซ้ำเองยังตีความแต่ละรอบไม่เหมือนกัน นั้นคือความสนุกในการอ่าน 📖


หนังสือเดเมียน

หนังสือเดเมียน (Demian)

เป็นเรื่องราวของ “เอมิล ซินแคลร์” ชายหนุ่มผู้กำลังค้นหาตัวเอง เมื่อได้ก้าวไปสู่อีกโลกหนึ่งของตัวเองซึ่งเป็นโลกแห่งความน่ากลัวและโหดร้าย และหลงเดินเข้าไปสู่โลกที่เต็มไปด้วยอันตรายของคนอีกกลุ่มหนึ่ง ซึ่งเป็นโลกแห่งความจริงที่เขาต้องเผชิญ ทำให้เขาเริ่มต้นที่จะค้นหาความเป็นตัวเองโดยมีเดเมียน เพื่อนนักเรียนสมัยเด็ก เป็นแบบอย่างในการปฏิบัติตน…